جمال رضايى

441

بيرجندنامه ( فارسى )

4 - جسته jaste ( جسته / برجسته ) : نگاه كنيد به شماره 3 - پاشنه‌باريك . 5 - جير jir ( جير ) : نوعى گالش و كفش لاستيكى ظريف آستردار بود كه زنها از آن مانند كفش استفاده مىكردند . كفش جير را معمولا از خارج وارد مىكردند . 6 - چسبك casbak ( چسبك ) : نوعى كفش نازك بنددار تابستانى بود كه وقتى بندهايش را به مچ پا مىبستند به كف پا مىچسبيد . از اين نوع كفش بيشتر دختران و پسران استفاده مىكردند . 7 - ساده sade ( ساده ) : كفش ساده كفشى بود همانند دمپايى كه قسمت پاشنهء آن از پنجه‌اش باريكتر بود و زيرش پاشنه نداشت . اين كفش را از چرم و نوعى تيماج قرمز ( ندرتا سبز ) مىدوختند و به جاى پاشنه يك نعل منحنى آهنى ظريف به زير آن مىكوبيدند و يك پاشنه چوبى روى كفش مىچسباندند كه پاشنه يا روى آن قرار مىگرفت . اين پاشنه چوبى را گاهى با خالهاى رنگى نقش مىانداختند و گاه روى آن از استخوان شانه شتر يك روكش استخوانى مىكشيدند و آن را منقّش مىنمودند . كفش سادهء پاشنه‌استخوانى مخصوص طبقات بالاى جامعه بود و توده مردم از همان نوع ساده پاشنه‌چوبى استفاده مىكردند . اين پاشنه را كه معمولا از چوب درخت توت يا انجير تهيّه مىكردند « طبلك » ( تبلك tablak ) مىناميدند . ندرتا اين « طبلك » يا پاشنه را از چرم هم درست مىكردند . « پاشنه سازى » حرفه‌اى خاص بود و بازارى نسبتا گرم داشت . اندازه كفش ساده را به جاى « نمره » و « شماره » با « خط » مشخّص مىكردند و معمولا سه نوع بود : « پنج‌خط » ، « هفت‌خط » و « هشت‌خط » اندازه‌هاى كوچكتر يا بزرگتر را بايد سفارش مىدادند . كفش ساده كفش عمومى و همگانى زنان و دختران بويژه طبقات متوسّط و پايين بود و طبقات بالا نيز به عنوان « سرپايى » از آن استفاده مىكردند . اين نوع كفش مردانه هم داشت كه بزرگتر و ضخيم‌تر از نوع زنانه بود و برخى روحانيان و بازاريان سالمند آن را به پا مىكردند . كفش ساده امروزه جاى خود را به كفشهاى جديد داده و استفاده از آن متروك گرديده است .